Abbâsîler–Çin Rekabeti: Talas Savaşı ve Orta Asya'nın Değişen Dengeleri

Talas Savaşı’na Giden Yol ve Orta Asya’nın Değişen Dengeleri

8. yüzyılın ortalarında Orta Asya, birbirinden uzak gibi görünen iki büyük dünyanın karşı karşıya geldiği geniş bir sahne hâline gelmişti. Batıda yeni yükselen Abbâsîler, doğuda ise köklü devlet geleneğine sahip Tang Hanedanı yönetimindeki Çin bulunuyordu. Bu iki güç arasında yer alan Türk boyları, Soğdlu tüccarlar, Fergana hükümdarları ve Maveraünnehir şehirleri ise yalnızca seyirci değildi. Bölgenin kaderi, bu aktörlerin tercihleriyle şekilleniyordu.

751 yılında meydana gelen Talas Savaşı çoğu zaman yalnızca bir askerî çatışma olarak anlatılır. Oysa savaşın arkasında uzun yıllara yayılan ekonomik rekabet, diplomatik mücadeleler ve nüfuz alanlarını genişletme çabaları bulunuyordu. Talas’ta karşı karşıya gelen ordular, aslında çok daha büyük bir jeopolitik mücadelenin temsilcileriydi.

Bugün tarihçiler arasında Talas Savaşı’nın sonuçları konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı araştırmacılara göre savaş, Türklerin İslamiyet’e yönelişinde önemli bir dönüm noktası olmuştu. Bazı araştırmacılar ise bu etkinin uzun bir süreç içinde ortaya çıktığını ve savaşın tek başına belirleyici olmadığını ileri sürmektedir. Ancak üzerinde geniş ölçüde uzlaşılan nokta, Talas Savaşı’nın Abbâsîler ile Çin arasındaki rekabetin en dikkat çekici safhalarından biri olduğudur.

Emevîlerden Abbâsîlere Uzanan Yeni Dönem

7. yüzyılın sonlarından itibaren İslam dünyası hızla genişlemişti. Emevîler döneminde Horasan üzerinden Maveraünnehir’e ulaşan Arap orduları, Buhara, Semerkant ve Taşkent çevresindeki bölgelerde etkili olmaya başlamıştı. Bununla birlikte bölgedeki hâkimiyet tam anlamıyla istikrarlı değildi.

Türk boyları, yerel İranî topluluklar ve Soğd şehir devletleri zaman zaman Emevî yönetimine karşı direniş göstermekteydi. Ayrıca Arap fetihleri ilerledikçe Çin’in Orta Asya’daki nüfuz alanlarıyla da temas başlamıştı.

750 yılında Abbâsîler iktidarı ele geçirdiğinde, yeni yönetim kendisini yalnızca İslam dünyasının iç meseleleriyle değil, aynı zamanda doğudaki güç dengeleriyle de ilgilenmek zorunda buldu. Horasan’da başlayan Abbâsî hareketinin önemli destekçilerinden biri İranlı unsurlar olmuştu. Bu nedenle Abbâsî yönetimi, doğu eyaletlerine özel bir önem veriyordu.

Yeni hanedan için Maveraünnehir yalnızca askerî açıdan değil, ticaret yolları bakımından da büyük değer taşıyordu. İpek Yolu üzerindeki şehirler, dünyanın en önemli ekonomik merkezleri arasında yer alıyordu. Bu nedenle bölgede kurulacak üstünlük, yalnızca prestij değil aynı zamanda büyük bir ekonomik avantaj anlamına geliyordu.

Tang Hanedanı ve Çin’in Batıya Açılan Kapıları

8. yüzyılda Çin, Tang Hanedanı döneminin en güçlü evrelerinden birini yaşamaktaydı. Başkent Chang’an, dönemin en büyük şehirlerinden biri olarak kabul ediliyordu. İmparatorluk sınırları Kore’den Tarım Havzası’na kadar uzanıyor, Çin orduları Orta Asya’daki gelişmeleri yakından takip ediyordu.

Tang yöneticileri açısından Batı Bölgeleri olarak adlandırılan Tarım Havzası ve çevresi büyük önem taşıyordu. Çünkü İpek Yolu’nun güvenliği, Çin ekonomisinin devamlılığı açısından hayati kabul ediliyordu.

Çin, doğrudan işgal yönteminden çok, bölgedeki yerel hükümdarlarla ittifaklar kurmayı tercih ediyordu. Kaşgar, Hotan, Kuça ve Fergana gibi merkezlerde kurulan diplomatik ilişkiler sayesinde Çin etkisi binlerce kilometre batıya kadar ulaşmıştı.

Bazı tarihçilere göre Tang Hanedanı’nın Orta Asya politikası savunmacı bir karakter taşıyordu. Buna karşılık bazı araştırmacılar, Çin’in bölgede daha geniş kapsamlı bir hâkimiyet kurmayı amaçladığını ileri sürmektedir. Bu farklı yorumlar, Talas Savaşı’nın nedenleri konusunda da çeşitli bakış açılarının ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Orta Asya’nın Gerçek Gücü: Türkler

Abbâsîler ile Çin arasındaki mücadelede en önemli aktörlerden biri Türk topluluklarıydı. Göktürk Kağanlığı’nın parçalanmasının ardından bölgede çeşitli Türk boyları etkili olmaya devam etmişti.

Karluklar, Türgişler, Oğuzlar ve diğer topluluklar, Orta Asya’nın siyasî dengelerinde belirleyici bir rol oynuyordu. Bu topluluklar bazen Çin ile iş birliği yapıyor, bazen de İslam dünyasıyla ilişkilerini geliştiriyordu.

Türk boyları için temel mesele, büyük güçlerden birinin mutlak hâkimiyetine girmekten çok, kendi bağımsızlıklarını koruyabilmekti. Bu nedenle ittifaklar zaman içinde değişebiliyor, siyasî tercihler yeni şartlara göre şekillenebiliyordu.

Bazı araştırmacılara göre Türkler, Abbâsîler ile Çin arasındaki rekabeti kendi çıkarları doğrultusunda denge unsuru olarak kullanmıştı. Bu yaklaşım, Türk topluluklarının yalnızca büyük imparatorlukların etkisi altında kalan pasif unsurlar olmadığını, aksine bölgesel siyasetin aktif aktörleri olduğunu göstermektedir.

Maveraünnehir Şehirleri Neden Bu Kadar Önemliydi?

Semerkant, Buhara, Taşkent ve Fergana gibi merkezler yalnızca askerî üsler değildi. Bu şehirler aynı zamanda bilim, ticaret ve kültürün kesişme noktalarıydı.

Soğdlu tüccarlar, Çin’den Akdeniz’e kadar uzanan ticaret ağlarını kontrol etmekteydi. İpek, kâğıt, baharat, değerli taşlar ve metal ürünler bu yollar üzerinden taşınıyordu.

Bir anlamda Maveraünnehir, dönemin küresel ekonomisinin merkezlerinden biri durumundaydı. Burada kurulacak üstünlük, sadece bölgesel değil uluslararası ölçekte sonuçlar doğurabilirdi.

Abbâsîler için bölgenin kontrolü, doğu sınırlarının güvenliğini sağlamanın yanında ekonomik canlılığı da artıracaktı. Çin açısından ise Batı Bölgeleri üzerindeki nüfuzun kaybedilmesi, İpek Yolu üzerindeki etkinliğin azalması anlamına gelebilirdi.

Bu nedenle iki güç arasındaki rekabet yalnızca ideolojik veya askerî nedenlere dayanmıyordu. Ticaret yolları ve ekonomik çıkarlar da mücadelenin merkezinde bulunuyordu.

Fergana Krizi ve Gerilimin Yükselişi

Talas Savaşı’nın ortaya çıkmasına yol açan gelişmelerden biri Fergana Vadisi’nde yaşanan iktidar mücadeleleri olmuştu. Bölgedeki yerel yöneticiler zaman zaman Çin’den, zaman zaman da Müslüman valilerden destek istiyordu.

Fergana ile Taşkent arasındaki çekişme, büyük güçlerin de sürece dahil olmasına neden oldu. Çin komutanı Gao Xianzhi’nin bölgeye müdahalesi, dengeleri önemli ölçüde değiştirdi.

Gao Xianzhi, Kore kökenli bir komutan olmasına rağmen Tang ordusunun en başarılı isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Onun seferleri sayesinde Çin etkisi Orta Asya’nın iç kesimlerine kadar ulaşmıştı.

Ancak Taşkent hükümdarının öldürülmesi ve sonrasında yaşanan gelişmeler, birçok yerel unsurun Çin yönetimine karşı tepki göstermesine yol açtı. Bu durum, Abbâsîlerin bölgedeki nüfuzunu artırabilecek yeni fırsatlar ortaya çıkardı.

Bazı tarihçilere göre Talas Savaşı’nın doğrudan nedeni, işte bu yerel krizlerin uluslararası bir mücadeleye dönüşmesiydi. Alternatif bir bakış açısı ise rekabetin zaten uzun süredir devam ettiğini, Fergana olaylarının yalnızca süreci hızlandırdığını ileri sürmektedir.

Horasan’dan Yükselen Abbâsî Gücü

Abbâsî Devrimi’nin ardından Horasan, devletin en önemli merkezlerinden biri hâline gelmişti. Bölgedeki askerî güçlerin önemli kısmı burada konuşlanıyordu.

Abbâsî ordularının başında bulunan Ebu Müslim Horasânî’nin oluşturduğu miras, doğu sınırlarının korunmasında etkili olmuştu. Her ne kadar Talas Savaşı sırasında doğrudan sahada bulunmasa da Horasan’da kurulan askerî yapı, Abbâsîlerin Orta Asya’daki etkinliğini artırıyordu.

Yeni yönetim, Emevîler dönemine göre bölgedeki halklarla daha esnek ilişkiler kurmaya çalışıyordu. İranlı unsurların ve Türk topluluklarının sisteme dahil edilmesi, Abbâsî yönetiminin güçlenmesine katkı sağlıyordu.

Bu süreçte Maveraünnehir’deki Müslüman varlığı daha kalıcı bir karakter kazanmaya başlamıştı. Şehirlerdeki kültürel etkileşim artıyor, ticaret ağları genişliyor ve farklı topluluklar arasında yeni ilişkiler kuruluyordu.

Ancak doğuda yükselen Tang gücü hâlâ önemli bir rakipti. İki büyük dünya arasındaki gerilim giderek artıyor, Orta Asya’nın geniş bozkırlarında yaklaşan büyük karşılaşmanın işaretleri hissediliyordu.

751 yılında Talas Nehri kıyılarında yaşanacak savaş, yalnızca iki ordunun mücadelesi olmayacaktı. Bu çatışma, Orta Asya’nın geleceğini şekillendirecek gelişmelerin başlangıcı olarak tarihe geçecekti.

Talas Nehri Kıyısında Karşılaşan İki Dünya

751 yılına gelindiğinde Abbâsîler ile Tang Hanedanı arasındaki gerilim açık bir çatışmaya dönüşmüş durumdaydı. Müslüman kuvvetlerin başında Horasan Valisi Ebû Müslim adına hareket eden Ziyad bin Salih bulunurken, Çin ordusuna ise deneyimli komutan Gao Xianzhi komuta ediyordu.

Karşılaşmanın gerçekleştiği bölge, günümüzde Kazakistan ile Kırgızistan sınırlarına yakın kabul edilen Talas Nehri çevresiydi. Coğrafi konumu nedeniyle burası, İpek Yolu üzerindeki güzergâhların kesiştiği stratejik alanlardan biriydi.

Kaynaklar, savaşın ayrıntıları konusunda her zaman aynı bilgileri vermemektedir. Çin kronikleri, Arap tarihçileri ve daha sonraki dönemlerde kaleme alınan eserler arasında bazı farklılıklar görülmektedir. Bu nedenle modern tarihçiler, savaşın ayrıntılarını yeniden değerlendirmeye devam etmektedir.

Bununla birlikte genel kabul gören görüşe göre, karşı karşıya gelen kuvvetler birkaç gün süren yoğun çarpışmalar yaşamış ve savaşın kaderi beklenmedik bir gelişmeyle değişmiştir.

Karlukların Tercihi ve Dengenin Değişmesi

Talas Savaşı’nın en çok tartışılan yönlerinden biri Karluk Türklerinin rolüdür.

Birçok klasik kaynakta Karlukların başlangıçta Çin tarafında bulunduğu, savaş sırasında ise taraf değiştirerek Abbâsî kuvvetlerini desteklediği belirtilmektedir. Bazı araştırmacılar bu anlatıyı kabul etmekte, bazıları ise Karlukların başından itibaren Müslüman ordularla birlikte hareket etmiş olabileceğini ileri sürmektedir.

Alternatif bir bakış açısı, Karlukların ani bir taraf değişikliğinden ziyade, kendi çıkarlarını koruyacak en uygun siyasî tercihi yaptıklarını savunur.

Her durumda Karlukların müdahalesi savaşın seyrini değiştiren önemli etkenlerden biri olarak kabul edilmektedir. Çin ordusu ağır kayıplar vermiş, Gao Xianzhi ise kalan kuvvetleriyle doğuya çekilmek zorunda kalmıştır.

Bu olay, yalnızca bir askerî yenilgi anlamına gelmiyordu. Aynı zamanda Tang Hanedanı’nın Orta Asya’daki nüfuzunun sınırlarına ulaştığını da gösteriyordu.

Talas Savaşı Gerçekten Bir Dönüm Noktası mıydı?

Tarih yazımında Talas Savaşı sıklıkla “medeniyetlerin kaderini değiştiren savaşlardan biri” şeklinde tanımlanır. Ancak bu yorum bütün tarihçiler tarafından aynı ölçüde kabul edilmemektedir.

Bazı araştırmacılara göre Talas, Çin’in Orta Asya’dan çekilmesine neden olan kesin bir dönüm noktasıydı. Buna göre savaş sonrasında bölgedeki güç dengesi kalıcı biçimde Müslümanların lehine değişmiştir.

Diğer bazı tarihçiler ise Çin’in geri çekilmesinde yalnızca Talas yenilgisinin değil, birkaç yıl sonra başlayan An Lushan İsyanı’nın da büyük rol oynadığını vurgulamaktadır. Tang Hanedanı, içeride yaşadığı büyük karışıklıklar nedeniyle batı sınırlarına eskisi kadar önem verememişti.

Dolayısıyla Talas Savaşı’nı tek başına belirleyici bir olay olarak görmek yerine, daha geniş tarihsel süreç içinde değerlendirmek gerektiğini savunan görüşler de bulunmaktadır.

İpek Yolu Üzerindeki Güç Dengeleri

Talas sonrasında Maveraünnehir ve çevresinde İslam dünyasının etkisi giderek güçlenmeye başladı. Semerkant ve Buhara gibi merkezler yalnızca ticaret şehirleri değil, aynı zamanda bilim ve kültür merkezleri hâline geldi.

Abbâsîler döneminde İpek Yolu üzerindeki hareketlilik yeni bir boyut kazandı. Çin’den gelen ürünler, Orta Asya üzerinden Bağdat’a ve oradan Akdeniz dünyasına ulaşıyordu.

Bu süreçte Türk toplulukları da ticaret ağlarının önemli aktörlerinden biri hâline geldi. Bozkır yolları ile şehir ekonomileri arasındaki bağlantılar daha güçlü bir yapı kazandı.

Bazı tarihçilere göre Talas Savaşı’nın gerçek önemi, askerî sonuçlarından çok ekonomik ve kültürel sonuçlarında yatmaktadır. Çünkü savaş sonrasında oluşan yeni dengeler, İslam medeniyetinin doğuya doğru yayılmasını kolaylaştırmıştı.

Türklerin İslamiyet’i Kabul Sürecinde Talas’ın Yeri

Türklerin İslamiyet’i kabulü, tek bir savaşla açıklanabilecek kadar basit bir süreç değildi.

Göktürklerden itibaren Türk toplulukları Budizm, Maniheizm, Hristiyanlık, Şamanizm ve çeşitli yerel inanç sistemleriyle temas hâlindeydi. İslamiyet de bu uzun kültürel etkileşim zincirinin bir parçası olarak ortaya çıktı.

Bununla birlikte Talas Savaşı sonrasında Karluklar başta olmak üzere bazı Türk toplulukları ile Müslüman devletler arasındaki ilişkilerin güçlenmeye başladığı görülmektedir.

Bazı araştırmacılara göre savaş, Türklerle İslam dünyası arasındaki siyasî yakınlaşmayı hızlandırmıştır. Ancak birçok tarihçi, kitlesel dönüşümlerin esas olarak 9. ve 10. yüzyıllarda gerçekleştiğini vurgulamaktadır.

Karahanlılar döneminde İslamiyet’in yaygınlaşması, Satuk Buğra Han’ın Müslüman olması ve Türk-İslam kültürünün ortaya çıkışı, Talas’tan yaklaşık iki asır sonra meydana gelen gelişmelerdi.

Bu nedenle Talas Savaşı’nı, uzun sürecin başlangıcındaki önemli halkalardan biri olarak görmek daha dengeli bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir.

Çin Dünyasının Geri Çekilişi

Talas yenilgisinden sonra Tang Hanedanı’nın Batı Bölgeleri üzerindeki etkisi tamamen ortadan kalkmamıştı. Ancak birkaç yıl içinde meydana gelen An Lushan İsyanı, Çin’in önceliklerini değiştirdi.

755 yılında başlayan bu büyük iç savaş, imparatorluğun enerjisinin önemli kısmını tüketti. Merkezî otorite zayıflarken, batıdaki garnizonların desteklenmesi de zorlaştı.

Sonuç olarak Tarım Havzası ve Maveraünnehir’deki Çin etkisi giderek azaldı. Bu boşluk, Türk devletleri ve Müslüman yönetimler tarafından dolduruldu.

Böylece Orta Asya’da yeni bir tarihsel dönem başladı. Bölge, giderek daha belirgin biçimde Türk-İslam karakteri kazanmaya yöneldi.

Bilginin Yolculuğu: Kâğıt Üretimi Meselesi

Talas Savaşı’yla ilgili en yaygın anlatılardan biri, Çinli esirler sayesinde kâğıt yapım tekniğinin İslam dünyasına geçtiği yönündedir.

Bazı kaynaklar, savaş sonrasında ele geçirilen ustaların Semerkant’ta ilk kâğıt üretim merkezlerini kurduğunu aktarmaktadır.

Bu anlatı tarih kitaplarında sıkça tekrar edilmekle birlikte, modern araştırmacılar arasında konu tartışmalıdır. Bazı uzmanlar, kâğıt teknolojisinin savaş öncesinde de çeşitli yollarla Orta Asya’ya ulaşmış olabileceğini düşünmektedir.

Yine de Semerkant’ın ilerleyen yüzyıllarda önemli bir üretim merkezi hâline geldiği bilinmektedir. Daha sonra Bağdat, Şam, Kahire ve Endülüs’e yayılan kâğıt üretimi, bilimsel faaliyetlerin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.

Bir bakıma bilgi, savaşların gölgesinde bile yolunu bulmayı başarmıştı.

Sessiz Kazanan Türkler miydi?

Abbâsîler ile Çin arasındaki mücadele çoğu zaman iki büyük imparatorluğun rekabeti olarak anlatılır. Ancak bazı tarihçiler, uzun vadede en büyük kazananın Türk toplulukları olduğunu ileri sürmektedir.

Çünkü Talas sonrasında ne Abbâsîler Orta Asya’yı tamamen merkezî bir yapıya dönüştürebilmiş ne de Çin eski nüfuzunu yeniden kurabilmiştir.

Bu ortam, Karluklar, Karahanlılar ve daha sonra Gazneliler ile Selçuklular gibi Türk devletlerinin yükselişine uygun şartlar hazırlamıştır.

Alternatif bir bakış açısına göre Talas Savaşı, doğrudan Türk devletlerinin kuruluşuna yol açmamıştır. Ancak savaşın ardından ortaya çıkan güç boşluğu, yeni siyasî yapılanmalar için uygun bir zemin oluşturmuştur.

Bu yorum, Talas’ı yalnızca Abbâsîler ile Çin arasında yaşanan bir mücadele olarak değil, aynı zamanda Türk tarihinin dönüşüm sürecindeki önemli aşamalardan biri olarak değerlendirmektedir.

8. Yüzyıldan Malazgirt’e Uzanan Tarihsel Zincir

751 yılında Talas Nehri kıyısında yaşanan mücadele, doğrudan Malazgirt Savaşı’na uzanan bir yolun ilk halkalarından biri değildi. Ancak uzun tarihsel süreç içerisinde önemli bağlantılar kurmak mümkündür.

Karlukların yükselişi, Karahanlıların ortaya çıkışı, Türklerin büyük ölçüde İslamiyet’i benimsemesi, Gazneliler ve Büyük Selçukluların güç kazanması, sonunda Anadolu’nun kapılarının Türklere açıldığı 1071 Malazgirt Savaşı’na uzanan geniş tarihî tablonun parçaları arasında yer almaktadır.

Bu açıdan bakıldığında Talas, yalnızca iki ordunun karşılaşması değil, Avrasya tarihinin yön değiştirdiği uzun süreçlerden birinin önemli duraklarından biri olarak görülebilir.

Tarih Yazımında Süren Tartışmalar

Talas Savaşı ve Abbâsîler–Çin rekabeti üzerine yapılan çalışmalar, günümüzde de yeni yorumlarla zenginleşmeye devam etmektedir. Arap kaynakları, Çin yıllıkları ve daha sonraki dönemlerde kaleme alınan Türk ve İran eserleri bir araya getirildiğinde, olayların her ayrıntısı konusunda tam bir görüş birliğinin bulunmadığı görülmektedir.

Örneğin savaşta yer alan asker sayıları konusunda kaynaklar arasında ciddi farklılıklar vardır. Bazı anlatılarda yüz binlerce askerden söz edilirken, modern tarihçiler bu rakamların abartılı olabileceğini düşünmektedir. Aynı şekilde Karlukların savaş sırasındaki rolü, Çin ordusunun kayıpları ve çatışmanın gerçek kapsamı konusunda da farklı değerlendirmeler yapılmaktadır.

Bazı araştırmacılar Talas Savaşı’nı dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul ederken, bazı tarihçiler bu yaklaşımın modern dönemde fazlasıyla büyütüldüğünü ileri sürmektedir.

Alternatif bir bakış açısına göre Talas’ın önemi, tek bir günde kazanılan askerî başarıdan çok, uzun vadede ortaya çıkardığı kültürel ve siyasî sonuçlarda aranmalıdır.

Bu nedenle Talas Savaşı, kesin sınırlarla tanımlanmış bir olaydan ziyade, farklı medeniyetlerin kesişme alanında şekillenen karmaşık bir tarihsel süreç olarak değerlendirilmektedir.

İki İmparatorluk Arasında Şekillenen Yeni Dünya

8. yüzyılda Abbâsîler ile Tang Hanedanı arasında yaşanan rekabet, yalnızca sınır mücadelelerinden ibaret değildi. Bu mücadele, ticaret yollarının kontrolünü, kültürel nüfuzu, diplomatik ilişkileri ve Orta Asya’nın geleceğini belirleyen çok katmanlı bir süreçti.

Talas Nehri kıyılarında yaşanan çatışma, Çin ile İslam dünyasının doğrudan karşı karşıya geldiği en dikkat çekici olaylardan biri olarak tarihe geçti. Ancak savaşın ardından ne Çin tamamen bölgeden silinmiş ne de Abbâsîler mutlak bir hâkimiyet kurabilmişti.

Buna rağmen yeni dengeler ortaya çıkmıştı. Türk toplulukları giderek daha güçlü siyasî yapılara dönüşüyor, İslam dünyası ile ilişkiler derinleşiyor ve Orta Asya’nın kültürel kimliği yeni bir şekil almaya başlıyordu.

Karahanlılardan Gaznelilere, Büyük Selçuklulardan Anadolu Selçuklularına uzanan süreç, büyük ölçüde bu yeni tarihsel atmosfer içinde gelişti.

751 yılında Talas kıyılarında karşı karşıya gelen orduların askerleri, muhtemelen yaşadıkları anın yüzyıllar sonra bile tartışılacağını bilmiyorlardı. Fakat tarihin uzun akışı içinde bazı olaylar, etkilerini yalnızca kendi çağlarında değil, sonraki dönemlerde de göstermeye devam eder.

Abbâsîler ile Çin arasındaki rekabet de bu olaylardan biri olarak kabul edilmektedir. Çünkü bu mücadele, Orta Asya’nın siyasal yapısını etkilediği kadar, Türklerin İslam dünyasıyla ilişkilerinin güçlenmesine, yeni devlet geleneklerinin oluşmasına ve nihayetinde Malazgirt’e uzanan tarihsel zincirin şekillenmesine katkıda bulunan önemli gelişmelerden biri olarak görülmektedir.

Bazı araştırmacılara göre Talas, Avrasya tarihinde sessiz ama kalıcı sonuçlar doğuran bir dönüm noktasıdır. Bazı araştırmacılar ise savaşın etkilerinin zaman içinde oluştuğunu ve tarihsel değişimin tek bir olaya indirgenemeyeceğini savunmaktadır.

Her iki yaklaşım da, Orta Asya tarihinin ne kadar karmaşık ve çok katmanlı olduğunu göstermektedir. Belki de Talas Savaşı’nın asıl önemi, kesin cevaplar vermesinden değil, tarihçileri hâlâ yeni sorular sormaya yönlendirmesinden kaynaklanmaktadır.

751 Talas Savaşı öncesinde Abbâsîler ile Tang Çin’i arasındaki rekabeti ve Karluk Türklerinin rolünü betimleyen tarihî sahne.