Akdeniz’in Kaderini Değiştiren Denizci

16. yüzyıl Akdeniz’i yalnızca ticaret gemilerinin dolaştığı bir deniz değildi. Aynı zamanda büyük imparatorlukların ekonomik gücünü, askerî kapasitesini ve diplomatik etkisini belirleyen geniş bir mücadele alanıydı. Avrupa’nın yükselen deniz devletleri, Kuzey Afrika’daki yerel hanedanlar, İspanya Habsburgları, Venedik Cumhuriyeti, Cenevizli denizciler ve Osmanlı Devleti aynı coğrafyada farklı hedeflerle karşı karşıya geliyordu. Bu karmaşık dengeler içinde adı yüzyıllar boyunca anılacak bir denizci ortaya çıktı: Barbaros Hayreddin Paşa.

Bugün Barbaros denildiğinde çoğu kişinin aklına Preveze Deniz Savaşı gelir. Ancak onun hayatı yalnızca büyük bir zaferden ibaret değildir. Denizcilik bilgisi, stratejik düşünme yeteneği, diplomatik kabiliyeti ve Osmanlı deniz teşkilatının gelişimine yaptığı katkılar birlikte değerlendirildiğinde çok daha geniş bir tarihsel tablo ortaya çıkar.

Bazı tarihçilere göre Barbaros Hayreddin Paşa’nın en önemli başarısı büyük savaşlar kazanması değil, Osmanlı Devleti’nin deniz gücünü kurumsal bir yapıya dönüştürmesidir. Başka bir bakış açısına göre ise onun başarısı, farklı kültürlerden denizcileri ortak bir amaç doğrultusunda bir araya getirebilmesinde yatmaktadır.

Bu nedenle Barbaros’u yalnızca bir savaş kahramanı olarak görmek yerine, Akdeniz siyasetini şekillendiren önemli devlet adamlarından biri olarak değerlendirmek daha kapsamlı bir yaklaşım sunabilir.

Osmanlı’nın Akdeniz’e Açılan Ufku

15. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti kara fetihlerinde önemli başarılar elde etmişti. İstanbul’un 1453 yılında fethedilmesi yalnızca Bizans’ın sonunu getirmedi; aynı zamanda Osmanlı’nın deniz politikalarının da değişmesine zemin hazırladı.

Fatih Sultan Mehmed döneminde Gelibolu Tersanesi geliştirildi, yeni savaş gemileri inşa edildi ve Ege Denizi’nde Osmanlı etkisi giderek arttı. II. Bayezid döneminde bu çalışmalar devam etti. Ancak Akdeniz’in batısında hâlâ Venedik, Ceneviz ve özellikle İspanya önemli bir güç olarak varlığını sürdürüyordu.

1492 yılında Granada Emirliği’nin yıkılmasıyla İspanya’nın Akdeniz siyaseti yeni bir döneme girdi. Reconquista’nın tamamlanmasının ardından İspanyol donanması Kuzey Afrika kıyılarındaki limanlara yönelmeye başladı. Cezayir, Bicâye, Oran ve Trablus çevresindeki gelişmeler yalnızca bölgesel olaylar değildi; Akdeniz’in güç dengelerini değiştiren gelişmelerdi.

Osmanlı Devleti ise başlangıçta doğudaki Safevîler ve Avrupa’daki kara savaşları nedeniyle batı Akdeniz’e sınırlı ölçüde müdahale edebiliyordu. Tam da bu dönemde bağımsız hareket eden Türk denizcileri ön plana çıkmaya başladı.

Midilli Adası’ndan Yükselen Bir Denizci

Barbaros Hayreddin Paşa’nın asıl adı Hızır’dır. Doğum tarihi konusunda farklı değerlendirmeler bulunsa da birçok araştırmacı onun 1470’li yılların başında Midilli Adası’nda dünyaya geldiğini kabul etmektedir.

Babası Yakup Ağa’nın Osmanlı hizmetinde bulunduğu, annesi Katerina’nın ise adanın yerel halkından olduğu yönünde çeşitli bilgiler bulunmaktadır. Ancak bu konuda kaynaklar arasında tam bir görüş birliği yoktur. Osmanlı ve Avrupa kronikleri farklı ayrıntılar aktarmaktadır.

Hızır çocukluk yıllarında deniz ticaretiyle tanıştı. Midilli, Ege’nin en hareketli ticaret merkezlerinden biri olduğundan farklı milletlerden tüccarlar burada sıkça bulunuyordu. Bu ortam genç yaşta denizcilik tecrübesi kazanmasını sağladı.

O dönemin denizciliği yalnızca gemi kullanmayı öğrenmekten ibaret değildi. Rüzgârların yönünü okumak, kıyıları tanımak, limanlar arasındaki siyasi ilişkileri bilmek ve farklı dilleri anlayabilmek başarılı kaptanların ortak özellikleri arasında yer alıyordu.

Bazı tarihçilere göre Hızır Reis’in ilerleyen yıllardaki başarısında bu çok kültürlü ortamın önemli bir etkisi bulunuyordu.

Oruç Reis ile Başlayan Mücadele

Hızır’ın hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri ağabeyi Oruç Reis ile birlikte deniz faaliyetlerine başlaması oldu.

Oruç Reis yalnızca cesur bir denizci değildi; aynı zamanda Akdeniz’deki siyasi dengeleri iyi okuyabilen deneyimli bir kaptandı. İki kardeş önce ticaret gemileriyle faaliyet gösterdi. Ancak dönemin yoğun rekabet ortamı onları kısa süre içinde askerî denizcilik faaliyetlerine yöneltti.

16. yüzyıl başlarında Akdeniz’de korsanlık ile devlet hizmetindeki özel denizcilik faaliyetleri arasındaki sınırlar bugünkü kadar belirgin değildi. Pek çok kaptan zaman zaman bağımsız hareket ediyor, zaman zaman ise belirli devletlerin desteğini alıyordu.

Bu nedenle Oruç ve Hızır Reis’in faaliyetlerini yalnızca korsanlık kavramıyla açıklamak tarihsel tabloyu eksik bırakabilir.

Bazı araştırmacılar onların “deniz gazisi” kimliğini ön plana çıkarırken, bazı tarihçiler ise dönemin siyasi şartları içinde yarı bağımsız deniz komutanları olarak değerlendirilmeleri gerektiğini savunmaktadır.

Kuzey Afrika’da Değişen Güç Dengeleri

16. yüzyılın başlarında Kuzey Afrika siyasi açıdan oldukça parçalı bir görünüm sergiliyordu.

Hafsîler, Zeyyanîler ve çeşitli yerel hanedanlar arasında süregelen rekabet, bölgeyi dış müdahalelere açık hâle getiriyordu. Bu durum özellikle İspanya’nın kıyı şehirlerini ele geçirmesini kolaylaştırdı.

Oran, Bicâye ve bazı stratejik limanlar İspanyol kontrolüne girerken bölgedeki Müslüman yöneticiler güçlü müttefik arayışına yöneldi.

Oruç ve Hızır Reis tam da bu dönemde Cezayir’de etkili olmaya başladı.

Yerel halkın desteğini kazanmaları, yalnızca askerî başarılarından değil, İspanyol baskısına karşı alternatif bir güç oluşturmalarından da kaynaklanıyordu.

Bazı tarihçilere göre Cezayir’in Osmanlı dünyasına katılma süreci yalnızca İstanbul’dan verilen kararların sonucu değildi. Bölgedeki yerel aktörlerin tercihleri de bu gelişmede önemli rol oynadı.

Cezayir’in Osmanlı Dünyasına Yaklaşması

1518 yılında Oruç Reis’in hayatını kaybetmesi Hızır Reis açısından yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Bölgedeki siyasi baskının artması üzerine Hızır Reis Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim’den destek talep etti. Bu gelişme yalnızca askerî yardım isteği değildi; aynı zamanda Cezayir’in Osmanlı siyasi sistemine dâhil olmasının ilk adımlarından biri olarak değerlendirilebilir.

Osmanlı yönetimi bu teklifi kabul ederek Hızır Reis’i resmî olarak desteklemeye başladı.

Bu süreç sonunda Hızır Reis’e “Hayreddin” unvanının verildiği kabul edilmektedir. “Dinin hayırlısı” anlamına gelen bu unvan, onun artık yalnızca başarılı bir denizci değil, Osmanlı devlet teşkilatı içinde önemli bir yönetici hâline geldiğini de gösteriyordu.

Avrupa kaynaklarında ise kırmızı sakalından dolayı kullanılan “Barbarossa” adı zamanla Türkçede “Barbaros” şeklinde yerleşmiştir.

Bu gelişme, ilerleyen yıllarda Akdeniz’in güç dengesini değiştirecek olayların başlangıcını oluşturdu. Osmanlı Devleti artık yalnızca Doğu Akdeniz’in değil, Batı Akdeniz’in siyasi hesaplarında da belirleyici bir aktör olmaya hazırlanıyordu.

Akdeniz’de Osmanlı Donanmasının Yeni Dönemi

Kanuni Sultan Süleyman’ın tahta çıkmasıyla birlikte Osmanlı Devleti yalnızca kara ordusunu değil, deniz kuvvetlerini de daha sistemli bir yapıya kavuşturmaya başladı. Belgrad’ın fethi, Rodos’un alınması ve Orta Avrupa’daki seferler kadar deniz yollarının güvenliği de devletin öncelikleri arasında yer alıyordu. Çünkü Akdeniz, doğu ile batı arasındaki ticaretin en önemli güzergâhlarından biri olmayı sürdürüyordu.

Bu dönemde Kuzey Afrika’da güçlenen Hayreddin Paşa’nın başarıları İstanbul’da yakından takip ediliyordu. Cezayir merkezli faaliyetleri sayesinde Osmanlı etkisi, Sicilya Boğazı’ndan Cebelitarık’a kadar hissedilmeye başlamıştı.

Bazı araştırmacılara göre Kanuni’nin Hayreddin Paşa’yı İstanbul’a davet etmesi yalnızca askerî bir tercih değildi. Bu karar aynı zamanda Osmanlı’nın Akdeniz’e yönelik uzun vadeli deniz stratejisinin önemli bir parçası olarak değerlendirilebilir.

İstanbul’a Davet ve Kaptan-ı Deryalık

1533 yılında Hayreddin Paşa İstanbul’a çağrıldı. Görkemli bir törenle karşılanan tecrübeli denizci, kısa süre sonra Osmanlı Donanması’nın başına getirildi.

Kaptan-ı deryalık makamı yalnızca donanmayı yönetmek anlamına gelmiyordu. Tersanelerin geliştirilmesi, gemi inşası, deniz askerlerinin eğitimi, kıyı savunmaları ve deniz ticaret yollarının güvenliği de bu görevin sorumlulukları arasındaydı.

Hayreddin Paşa göreve geldikten sonra özellikle Tersane-i Âmire’nin faaliyetlerini hızlandırdı. Daha büyük kadırgalar inşa edilmeye başlandı. Kürekçi organizasyonu yeniden düzenlendi. Gemi personelinin görev dağılımı belirli standartlara bağlandı.

Bazı tarihçiler, Osmanlı deniz gücünün kurumsallaşmasında Barbaros’un rolünü Fatih Sultan Mehmed’in kara ordusunda yaptığı düzenlemelere benzetmektedir. Bu görüş kesin bir kabul görmese de Barbaros’un organizasyon yeteneğinin dönemin kaynaklarında sıkça övüldüğü görülmektedir.

Denizcilikte Sadece Güç Değil Bilgi de Belirleyiciydi

16. yüzyılda deniz savaşları yalnızca top sayısıyla kazanılmıyordu.

Rüzgâr yönleri, akıntılar, kıyı coğrafyası, ikmal limanları ve haberleşme ağı savaşın sonucunu doğrudan etkileyebiliyordu.

Barbaros Hayreddin Paşa’nın en dikkat çekici özelliklerinden biri Akdeniz kıyılarını ayrıntılı biçimde tanımasıydı. Kuzey Afrika limanlarından Ege adalarına, İtalya kıyılarından Adriyatik’e kadar uzanan geniş coğrafyada yıllarca faaliyet göstermişti.

Bu deneyim sayesinde donanmasını yalnızca güçlü değil, aynı zamanda hareket kabiliyeti yüksek bir kuvvet hâline getirdi.

Alternatif bir bakış açısına göre Barbaros’un en büyük avantajı gemilerinden çok sahip olduğu istihbarat ağıydı. Liman şehirlerinden gelen haberler, ticaret gemilerinin hareketleri ve düşman filolarının hazırlıkları sürekli takip ediliyordu.

Akdeniz’de Büyüyen Rekabet

Osmanlı’nın denizlerde güç kazanması Avrupa’da dikkatle izleniyordu.

Venedik Cumhuriyeti ticaret yollarını korumaya çalışırken, İspanya Habsburg Hanedanı Kuzey Afrika üzerindeki nüfuzunu genişletmek istiyordu. Papalık ise Hristiyan devletleri ortak hareket etmeye teşvik ediyordu.

Andrea Doria gibi deneyimli amiraller Avrupa donanmalarının öne çıkan isimleri arasında yer alıyordu.

Buna karşılık Osmanlı tarafında Barbaros Hayreddin Paşa yalnızca askerî lider değil, aynı zamanda diplomatik bir figürdü. Kuzey Afrika’daki yerel yöneticilerle ilişkileri sürdürmesi, Osmanlı adına yeni ittifaklar kurabilmesi dikkat çekiyordu.

Bu nedenle Akdeniz’deki mücadele yalnızca Osmanlı ile İspanya arasında yaşanan bir rekabet olarak değerlendirilemez. Çok sayıda devlet, şehir cumhuriyeti ve yerel yönetim bu büyük denklemin içinde yer alıyordu.

Tunus Seferi ve Güç Dengelerinin Değişmesi

1534 yılında Barbaros Hayreddin Paşa Tunus’u ele geçirdi.

Tunus’un stratejik önemi oldukça büyüktü. Sicilya ile Kuzey Afrika arasındaki geçiş yollarını kontrol eden bu bölge, Akdeniz’in merkezindeki deniz trafiğini etkileyebilecek bir konuma sahipti.

Ancak ertesi yıl Kutsal Roma İmparatoru V. Karl büyük bir donanmayla bölgeye sefer düzenledi.

Yoğun çatışmalar sonunda Tunus yeniden Habsburg yönetimine geçti.

Bazı tarihçiler bu gelişmeyi Osmanlı açısından geçici bir geri çekilme olarak değerlendirirken, bazı araştırmacılar ise her iki tarafın da kesin üstünlük sağlayamadığı uzun soluklu bir mücadelenin parçası olarak yorumlamaktadır.

Her şeye rağmen Barbaros’un donanması büyük ölçüde korunmuştu. Bu durum ilerleyen yıllarda yaşanacak çok daha önemli bir deniz savaşının temelini oluşturacaktı.

Preveze’ye Giden Yol

1530’lu yılların sonuna gelindiğinde Akdeniz’deki rekabet yeni bir aşamaya ulaştı.

Papalığın çağrısıyla Venedik, İspanya, Ceneviz, Malta Şövalyeleri ve bazı İtalyan devletleri ortak bir donanma oluşturdu.

Amaç, Osmanlı’nın deniz üstünlüğünü sona erdirmekti.

Bu birleşik filonun komutanlığı deneyimli amiral Andrea Doria’ya verildi.

Osmanlı tarafında ise donanmanın başında Barbaros Hayreddin Paşa bulunuyordu.

Kaynaklarda gemi sayıları konusunda farklı rakamlar yer alsa da Avrupa ittifakının sayısal üstünlüğe sahip olduğu genel olarak kabul edilmektedir. Buna rağmen savaşın sonucu yalnızca gemi sayısıyla belirlenmeyecekti.

1538 Preveze Deniz Savaşı

28 Eylül 1538 tarihinde Preveze açıklarında tarihin en önemli deniz savaşlarından biri yaşandı.

Barbaros Hayreddin Paşa savaş öncesinde kıyıya yakın bir düzen kurmayı tercih etti.

Bazı askerî tarihçilere göre bu tercih oldukça bilinçliydi. Çünkü kıyıya yakın hareket eden Osmanlı kadırgaları manevra üstünlüğünü daha etkili kullanabiliyordu. Büyük Avrupa gemileri ise dar alanlarda aynı çevikliği gösteremiyordu.

Andrea Doria’nın daha temkinli hareket etmesi savaşın gidişatını etkileyen faktörlerden biri olarak değerlendirilmektedir.

Gün sonunda Osmanlı donanması önemli bir zafer kazandı.

Bu zafer yalnızca bir savaşın kazanılması anlamına gelmiyordu.

Preveze’den sonra Osmanlı Devleti uzun yıllar boyunca Doğu ve Orta Akdeniz’de belirgin bir deniz üstünlüğü kurdu. Deniz ticaret yolları daha güvenli hâle gelirken Osmanlı donanmasının caydırıcılığı da önemli ölçüde arttı.

Bazı tarihçiler Preveze’yi, Osmanlı’nın denizlerdeki “Altın Çağı”nın başlangıcı olarak değerlendirirken, bazı araştırmacılar bu sürecin aslında daha önce başladığını ve Preveze’nin yalnızca bunu görünür hâle getirdiğini savunmaktadır.

Barbaros Hayreddin Paşa’nın adı ise bu zaferle birlikte yalnızca Osmanlı coğrafyasında değil, Avrupa kroniklerinde de dönemin en etkili deniz komutanlarından biri olarak yer almaya başladı.

Akdeniz Hakimiyetinin Kalıcı Etkileri

Preveze Deniz Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki etkisi belirgin biçimde arttı. Bu üstünlük, tüm Akdeniz’in mutlak kontrol altına alındığı anlamına gelmiyordu. İspanya, Venedik ve diğer Avrupa devletleri denizde güçlü filolar bulundurmaya devam etti. Ancak 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı donanması, özellikle Doğu Akdeniz ve Orta Akdeniz’de deniz harekâtlarının en önemli aktörlerinden biri hâline geldi.

Bu dönemde Osmanlı ticaret gemilerinin güvenliği arttı, Kuzey Afrika eyaletleri ile İstanbul arasındaki bağlantılar güçlendi ve deniz yoluyla askerî sevkiyat daha düzenli gerçekleştirilebildi. Akdeniz limanları yalnızca savaş gemilerinin uğrak noktaları değil, aynı zamanda ekonomik ve kültürel etkileşimin merkezleri olarak da önem kazandı.

Bazı araştırmacılara göre Barbaros Hayreddin Paşa’nın en büyük başarısı, Osmanlı’nın deniz gücünü sürekli sefer yapabilen ve geniş bir coğrafyada faaliyet gösterebilen bir yapıya dönüştürmesiydi. Bu değerlendirme, onun yalnızca başarılı bir komutan değil, aynı zamanda güçlü bir organizasyon kurucusu olduğunu da ortaya koymaktadır.

Denizcilik Kültürüne Bıraktığı Miras

Barbaros Hayreddin Paşa’nın etkisi yalnızca kendi dönemindeki askerî başarılarla sınırlı kalmadı. Onun oluşturduğu denizcilik anlayışı, sonraki kuşak Osmanlı kaptanları üzerinde de etkili oldu.

Turgut Reis, Piyale Paşa, Kılıç Ali Paşa ve Seydi Ali Reis gibi isimler farklı dönemlerde Osmanlı deniz gücünün gelişimine katkı sağladı. Her biri farklı coğrafyalarda görev yapmış olsa da, Barbaros döneminde güçlenen kurumsal denizcilik anlayışından yararlandıkları görülmektedir.

Osmanlı tersanelerinde gemi üretiminin artması, deniz topçuluğunun gelişmesi ve deneyimli leventlerin yetiştirilmesi bu sürecin önemli parçaları arasında sayılabilir.

Bazı tarihçiler, Osmanlı deniz teşkilatının Avrupa’daki benzer kurumlarla rekabet edebilecek seviyeye ulaşmasında Barbaros döneminde atılan adımların belirleyici olduğunu ifade etmektedir.

Avrupa Kaynaklarında Barbaros

Barbaros Hayreddin Paşa yalnızca Osmanlı tarihçileri tarafından değil, Avrupa kroniklerinde de dikkatle takip edilen bir isimdi.

İspanyol, Venedikli ve Cenevizli tarihçiler onu farklı bakış açılarıyla anlatmıştır. Bazı kaynaklarda güçlü bir rakip olarak tanımlanırken, bazı eserlerde cesur ve deneyimli bir amiral olarak öne çıkarılmıştır.

Avrupa’da kullanılan “Barbarossa” adı zamanla tarih literatürünün yerleşik ifadelerinden biri hâline gelmiştir.

Bu kaynakların tamamı aynı görüşü paylaşmasa da, dönemin en etkili deniz komutanlarından biri olduğu konusunda geniş ölçüde ortak bir kanaat bulunduğu söylenebilir.

Tarih ile Efsanenin Kesiştiği Nokta

Barbaros Hayreddin Paşa’nın hayatı zaman içinde halk anlatılarıyla da zenginleşmiştir. Denizciler arasında anlatılan hikâyeler, halk edebiyatındaki rivayetler ve sonraki yüzyıllarda kaleme alınan eserler onun tarihî kişiliğine efsanevi özellikler eklemiştir.

Bazı anlatılarda denizleri olağanüstü bir ustalıkla yönlendiren bir kaptan olarak tasvir edilirken, bazı rivayetlerde düşman filolarının onun adını duyduğunda geri çekildiği ifade edilir.

Bu tür anlatılar tarihî belgelerle birebir doğrulanmasa da, dönemin toplumunda Barbaros’un nasıl algılandığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

Alternatif bir bakış açısına göre bu efsaneler, yalnızca bir komutana duyulan hayranlığın değil, Osmanlı’nın denizlerde ulaştığı gücün toplum hafızasındaki yansıması olarak da değerlendirilebilir.

Akdeniz Hakimiyeti Gerçekte Ne Anlama Geliyordu?

“Akdeniz hâkimiyeti” ifadesi çoğu zaman bütün denizin tek bir devlet tarafından kontrol edildiği şeklinde yorumlanabilmektedir. Oysa tarihsel gerçeklik daha karmaşıktır.

16. yüzyıl boyunca Akdeniz, farklı güç merkezlerinin aynı anda etkili olduğu dinamik bir coğrafyaydı. Osmanlı Devleti, özellikle Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika kıyılarında önemli bir üstünlük kurarken; İspanya Batı Akdeniz’de, Venedik ise ticaret ağlarında etkisini sürdürmeye devam etti.

Bu nedenle birçok modern tarihçi, Osmanlı’nın bu dönemde “deniz üstünlüğü” veya “stratejik üstünlük” sağladığını ifade etmeyi daha isabetli bulmaktadır.

Bu yaklaşım, dönemin çok kutuplu siyasi yapısını daha dengeli biçimde açıklamaktadır.

Günümüzde Barbaros Hayreddin Paşa

Aradan yaklaşık beş asır geçmiş olmasına rağmen Barbaros Hayreddin Paşa, Türk denizcilik tarihinin en önemli simgelerinden biri olmayı sürdürmektedir.

İstanbul Beşiktaş’taki türbesi, Mimar Sinan tarafından inşa edilen anıt yapılar arasında yer alır. Osmanlı donanmasının uzun yıllar sefere çıkmadan önce burada dua ettiği bilinmektedir.

Bugün Türkiye Cumhuriyeti Deniz Kuvvetleri başta olmak üzere birçok kurum ve eğitim programında Barbaros’un adı yaşatılmaktadır. Bu durum yalnızca tarihî bir kişiliğe duyulan saygının değil, aynı zamanda denizcilik geleneğinin sürekliliğinin de bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Değerlendirme

Barbaros Hayreddin Paşa’nın yaşamı, Osmanlı İmparatorluğu’nun yükseliş dönemindeki deniz politikasını anlamak için önemli bir pencere sunmaktadır. Midilli’de başlayan hayatı, Kuzey Afrika’daki mücadeleleri, Osmanlı hizmetine girişi, kaptan-ı deryalığı ve Preveze’deki başarısı; yalnızca bireysel bir kariyerin değil, bir imparatorluğun denizlere açılışının da hikâyesidir.

Bazı araştırmacılar onun askerî dehasını ön plana çıkarırken, bazıları devlet teşkilatına yaptığı katkıları daha belirleyici görmektedir. Ortak nokta ise Barbaros Hayreddin Paşa’nın 16. yüzyıl Akdeniz tarihinin en etkili isimlerinden biri olduğu yönündedir.

Onun mirası, yalnızca kazanılan savaşlarla değil; oluşturduğu denizcilik anlayışı, yetiştirdiği komutanlar ve Osmanlı’nın deniz stratejisinde bıraktığı kalıcı izlerle yaşamaya devam etmektedir.