İstanbul Antlaşması (1533): Osmanlı ve Avusturya Arasında Değişen Güç Dengesi

Osmanlı İmparatorluğu’nun XVI. yüzyıldaki yükseliş süreci yalnızca fethedilen topraklarla açıklanabilecek bir dönem değildir. Aynı zamanda Avrupa’nın diplomatik dengelerinin yeniden şekillendiği, hükümdarların yalnızca savaş meydanlarında değil, müzakere masalarında da güçlerini sınadığı bir çağdır. Bu dönemin en dikkat çekici diplomatik metinlerinden biri kabul edilen 1533 İstanbul Antlaşması, Osmanlı-Habsburg rekabetinin yeni bir safhaya taşındığını göstermesi bakımından ayrı bir önem taşır.

İlk bakışta birkaç maddeden oluşan sıradan bir siyasi uzlaşma gibi görülebilecek bu antlaşma, gerçekte Orta Avrupa’nın güç dengelerini uzun yıllar etkileyecek sonuçlar doğurmuştur. Bazı tarihçilere göre İstanbul Antlaşması, Osmanlı diplomasi geleneğinin ulaştığı uluslararası prestijin en açık göstergelerinden biridir. Bazı araştırmacılar ise bu değerlendirmeye daha temkinli yaklaşarak antlaşmanın, dönemin askeri ve ekonomik şartlarının doğal bir sonucu olduğunu savunmaktadır.

Bugün geriye dönüp bakıldığında şu soru hâlâ önemini korur: İstanbul Antlaşması gerçekten Osmanlı üstünlüğünün hukuki olarak kabul edildiği bir belge miydi, yoksa dönemin siyasi zorunluluklarının ürettiği geçici bir denge miydi?

Bu sorunun cevabı, yalnızca antlaşmanın maddelerinde değil; Kanuni Sultan Süleyman döneminin Avrupa siyasetinde aranmalıdır.

Kanuni Döneminde Avrupa’nın Değişen Güç Haritası

XVI. yüzyılın ilk yarısı Avrupa açısından istikrardan çok rekabetin hâkim olduğu bir dönemdi. Batıda Fransa Krallığı ile Habsburg Hanedanı arasında süregelen mücadele, doğuda Osmanlı ilerleyişiyle birleşince kıta siyaseti çok katmanlı bir yapıya dönüştü.

Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktığında Osmanlı Devleti yalnızca Balkanlar’ın en güçlü devleti değildi. Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Yakın Doğu üzerinde de belirleyici bir siyasi aktör hâline gelmişti. Belgrad’ın 1521 yılında fethedilmesi, ardından Rodos’un alınması ve özellikle 1526’daki Mohaç Meydan Muharebesi Avrupa’daki güç dengesini kökten değiştirdi.

Macar Krallığı’nın büyük ölçüde dağılması yeni bir sorun ortaya çıkardı. Macar tahtı üzerinde hem Osmanlı destekli János Zápolya hem de Habsburg Hanedanı adına Avusturya Arşidükü Ferdinand hak iddia ediyordu. Böylece Osmanlı ile Habsburglar arasındaki rekabet yalnızca sınır çatışmalarından ibaret olmaktan çıktı; Orta Avrupa’nın geleceğini belirleyecek uzun soluklu bir mücadeleye dönüştü.

Bazı araştırmacılara göre bu dönem, Avrupa’daki klasik feodal mücadele anlayışının uluslararası diplomasiye evrilmeye başladığı yıllardı. Osmanlı Devleti de bu yeni düzenin en güçlü aktörlerinden biri olarak diplomatik araçlarını giderek daha etkin kullanıyordu.

Mohaç’tan Sonra Oluşan Boşluk

1526 Mohaç Zaferi yalnızca bir savaşın kazanılması anlamına gelmiyordu. Yaklaşık iki saat içinde sonuçlanan muharebe sonunda Macar Krallığı’nın siyasi merkezi çökmüş, Kral II. Lajos hayatını kaybetmişti.

Bu gelişme Avrupa’nın merkezinde büyük bir güç boşluğu doğurdu.

Osmanlı yönetimi Macaristan’ın tamamen ilhak edilmesi yerine, sınır güvenliğini sağlayacak bağlı bir yönetim oluşturmayı tercih etti. Bunun sonucunda János Zápolya desteklenirken Ferdinand kendi hanedan haklarını ileri sürmeye devam etti.

Takip eden yıllarda Budin birkaç kez el değiştirdi. Habsburg orduları Macaristan üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışırken Osmanlı orduları bölgedeki nüfuzunu korumaya yöneldi.

1529 yılında gerçekleştirilen Birinci Viyana Kuşatması, askeri sonuçlarından bağımsız olarak Avrupa’da büyük psikolojik etki yarattı. Osmanlı ordusunun Orta Avrupa’nın kalbine kadar ilerleyebilmesi bile dönemin hükümdarlarını yeni diplomatik arayışlara yönlendirdi.

1532 seferi ise tarafların kesin sonuç alamadığı ancak karşılıklı güç gösterisinde bulunduğu bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Bu gelişmeler sonunda sürekli savaşın her iki taraf için de maliyetinin arttığı görülmeye başladı.

İstanbul’da yürütülen diplomatik temasların temelinde işte bu yıpratıcı mücadele bulunuyordu.

İstanbul’da Kurulan Diplomasi Masası

1533 yılında başlayan müzakereler yalnızca iki devlet arasında yapılan sıradan görüşmeler değildi. Osmanlı sarayı artık Avrupa diplomasisinin merkezlerinden biri hâline gelmişti.

Topkapı Sarayı’nda kabul edilen elçiler yalnızca siyasi mesaj taşımıyor; aynı zamanda hükümdarlarının prestijini de temsil ediyordu. Bu nedenle protokol kuralları büyük önem taşıyordu.

Osmanlı diplomasi anlayışında hükümdarın üstün konumu, görüşmelerin her aşamasında hissediliyordu. Elçilerin kabul edilme biçimi, hediyelerin sunuluşu ve kullanılan hitap şekilleri bile siyasi mesaj niteliği taşıyordu.

Bazı tarihçilere göre İstanbul Antlaşması’nın en dikkat çekici yönü, maddelerinden önce tarafların birbirini hangi statüde kabul ettiğidir.

Antlaşmaya göre Avusturya Arşidükü Ferdinand’ın statüsü, Osmanlı sadrazamına denk kabul edilirken Kanuni Sultan Süleyman ise imparator konumunda değerlendiriliyordu.

Bu ifade sonraki yüzyıllarda sıkça tartışılmıştır. Bazı araştırmacılar bunun Osmanlı diplomatik geleneğinin doğal dili olduğunu belirtirken, bazı tarihçiler Avrupa kaynaklarında bu yorumun farklı biçimlerde aktarıldığını ifade etmektedir. Bu nedenle antlaşmanın hukuki anlamı kadar dönemin diplomatik terminolojisi de dikkatle değerlendirilmelidir.

Ancak genel kabul gören görüşlerden biri, Osmanlı Devleti’nin uluslararası itibarı açısından bu düzenlemenin önemli bir sembolik değer taşıdığı yönündedir.

Antlaşmanın Temel Maddeleri

1533 İstanbul Antlaşması’nın ayrıntıları farklı kroniklerde küçük farklılıklarla aktarılmış olsa da ana çerçevesi oldukça nettir.

Ferdinand, Macaristan üzerindeki taleplerini belirli ölçüde sınırlandırmayı kabul etmiş, Osmanlı’nın desteklediği siyasi düzen fiilen tanınmıştır.

Taraflar arasında doğrudan büyük çaplı savaşların durdurulması hedeflenmiştir.

Sınır bölgelerinde istikrarın korunması amaçlanmıştır.

Diplomatik ilişkilerin belirli kurallar çerçevesinde sürdürülmesi kararlaştırılmıştır.

Bazı kaynaklarda Avusturya’nın yıllık belirli miktarda ödeme yapmayı kabul ettiği belirtilmektedir. Bunun “vergi” mi yoksa “hediye” niteliğinde mi olduğu tarih yazımında uzun süre tartışılmıştır. Osmanlı kronikleri bunu farklı biçimde yorumlarken Avrupa belgelerinde daha farklı ifadeler kullanılmaktadır.

Bu durum, diplomatik belgelerin yalnızca hukuki değil, aynı zamanda siyasi propaganda aracı olarak da kullanılabildiğini göstermektedir.

Osmanlı açısından önemli olan nokta, Orta Avrupa’da kendi nüfuz alanının fiilen kabul edilmesiydi.

Bunun yanında Kanuni yönetimi batı sınırlarında geçici de olsa istikrar sağlayarak doğudaki gelişmelere ve Akdeniz siyasetine daha fazla odaklanma imkânı elde etti.

Bu nedenle İstanbul Antlaşması yalnızca savaşın sona erdiği bir belge değil, aynı zamanda Osmanlı dış politikasının çok yönlü stratejisinin önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

Diplomasi ile Kurulan Güç Dengesi

1533 İstanbul Antlaşması’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, askeri başarıların diplomatik zemine nasıl taşındığını göstermesidir. Osmanlı Devleti XVI. yüzyılda yalnızca genişleyen sınırlarıyla değil, geliştirdiği diplomatik mekanizmalarla da uluslararası siyasetin merkezinde yer alıyordu. Bu nedenle İstanbul’da yapılan görüşmeler, dönemin Avrupa devletleri tarafından yakından takip edilmişti.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde savaş ile diplomasi birbirinden bağımsız iki alan olarak görülmüyordu. Aksine, başarılı bir sefer çoğu zaman müzakere masasında elde edilen kazanımlarla tamamlanıyordu. İstanbul Antlaşması da bu anlayışın önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Osmanlı yönetimi, Macaristan üzerindeki nüfuzunu yalnızca askeri kuvvetle sürdürmenin uzun vadede maliyetli olacağını biliyordu. Bu nedenle diplomasi, fetih siyasetinin tamamlayıcı unsuru hâline geldi. Bazı tarihçilere göre bu yaklaşım, klasik Osmanlı devlet anlayışındaki “denge kurma” ilkesinin uluslararası ilişkiler alanındaki yansımasıydı.

Habsburg Hanedanı açısından ise durum farklıydı. Aynı dönemde Kutsal Roma İmparatorluğu’nun geniş coğrafyasında Reform Hareketleri yayılıyor, Alman prenslikleri arasında siyasi ayrılıklar derinleşiyor, Fransa ile süregelen rekabet ekonomik kaynakları tüketiyordu. Böyle bir ortamda Osmanlı ile uzun süreli ve geniş kapsamlı bir savaş yürütmek giderek zorlaşıyordu.

Dolayısıyla İstanbul Antlaşması yalnızca Osmanlı’nın kazandığı bir diplomatik başarı olarak değil, Avrupa’daki çok yönlü siyasi gelişmelerin ortaya çıkardığı bir uzlaşma zemini olarak da okunabilir.

Macaristan Meselesi Neden Bu Kadar Önemliydi?

Bugünün siyasi haritasına bakıldığında Macaristan’ın neden iki büyük güç arasında böylesine kritik bir konuma sahip olduğu ilk bakışta anlaşılmayabilir. Ancak XVI. yüzyılda Macaristan, Orta Avrupa’nın güvenlik hattını belirleyen en önemli bölgelerden biriydi.

Tuna Nehri boyunca uzanan şehirler, ticaret yollarını kontrol ediyor; Balkanlar ile Orta Avrupa arasındaki geçişleri denetliyordu. Bu nedenle Budin’i elinde bulunduran güç, yalnızca bir şehri değil, geniş bir stratejik koridoru da kontrol ediyordu.

Osmanlı Devleti açısından Macaristan, Balkan eyaletlerinin güvenliği için ileri savunma hattı niteliğindeydi. Habsburglar açısından ise aynı bölge, Viyana’nın savunmasının ilk basamağını oluşturuyordu.

Bu nedenle iki devlet arasındaki rekabet yalnızca toprak kazanma amacı taşımıyordu. Asıl mesele, Avrupa’nın merkezinde hangi siyasi düzenin hâkim olacağıydı.

Bazı araştırmacılar, İstanbul Antlaşması’nın bu nedenle “Macaristan’ın paylaşılmasını düzenleyen ilk büyük diplomatik çerçevelerden biri” olarak değerlendirilebileceğini ileri sürmektedir. Bununla birlikte bazı tarihçiler, söz konusu tanımın fazla genelleyici olabileceğini ve dönemin karmaşık siyasi yapısını tam olarak yansıtmadığını belirtmektedir.

Osmanlı Diplomasi Geleneğinde Protokolün Anlamı

İstanbul Antlaşması’nın en çok tartışılan yönlerinden biri, tarafların birbirlerine hangi unvanlarla hitap ettiğidir. Günümüzde bu ayrıntı sembolik gibi görünse de XVI. yüzyılda hükümdarların diplomatik statüsü uluslararası siyasetin temel meselelerinden biriydi.

Osmanlı sarayında uygulanan protokol son derece ayrıntılıydı. Elçilerin kabul edileceği salon, oturma düzeni, sunulan hediyeler, kullanılan ifadeler ve hatta görüşmelerin sırası bile devletin uluslararası konumunu yansıtan unsurlar olarak görülüyordu.

Bazı Osmanlı kroniklerinde Kanuni Sultan Süleyman’ın “cihan hükümdarı” anlayışı doğrultusunda hareket ettiği vurgulanmaktadır. Buna karşılık Avrupa kaynakları, aynı olayları daha farklı bir siyasi dil kullanarak aktarmaktadır.

Bu farklı anlatımlar, tarih araştırmalarında önemli bir yöntem sorununu da gündeme getirir. Bir antlaşmayı değerlendirirken yalnızca tek tarafın kroniklerine dayanmak çoğu zaman eksik sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle modern tarihçiler Osmanlı arşiv belgeleri, Habsburg kayıtları, diplomatik yazışmalar ve çağdaş kronikleri birlikte incelemeye çalışmaktadır.

Bu çok yönlü yaklaşım sayesinde İstanbul Antlaşması’nın yalnızca hukuki bir belge olmadığı; aynı zamanda iki büyük siyasi kültürün birbirini nasıl algıladığını gösteren önemli bir diplomatik metin olduğu anlaşılmaktadır.

Avrupa’da Oluşan Yankılar

İstanbul Antlaşması’nın ardından Avrupa saraylarında Osmanlı Devleti’nin giderek artan etkisi daha görünür hâle geldi. Özellikle Fransa, Habsburg baskısını dengeleyebilmek amacıyla Osmanlı ile ilişkilerini geliştirmeye devam etti.

XVI. yüzyıl Avrupa diplomasisinde devletler artık yalnızca din temelli ittifaklar kurmuyordu. Siyasi çıkarlar çoğu zaman mezhep farklılıklarının önüne geçebiliyordu. Osmanlı-Fransa yakınlaşması da bu dönüşümün dikkat çekici örneklerinden biri olarak gösterilmektedir.

Bazı tarihçilere göre İstanbul Antlaşması, Avrupa’da “Osmanlı faktörü”nün kalıcı biçimde kabul edilmeye başlandığı dönüm noktalarından biridir. Ancak alternatif bir bakış açısı, bu etkinin tek başına söz konusu antlaşmadan değil, Kanuni dönemindeki genel askeri ve ekonomik güçten kaynaklandığını savunmaktadır.

Her iki değerlendirme de belirli ölçüde açıklayıcıdır. Çünkü diplomatik başarılar çoğu zaman askeri, ekonomik ve siyasi güç unsurlarının birlikte ortaya çıkardığı sonuçlardır.

Barışın Geçici Niteliği

İstanbul Antlaşması uzun süreli bir istikrar sağlamış olsa da Osmanlı-Habsburg rekabetini tamamen sona erdirmedi. Sınır bölgelerinde zaman zaman yeni gerginlikler yaşandı ve Macaristan üzerindeki mücadele farklı dönemlerde yeniden alevlendi.

Bu durum, XVI. yüzyıl diplomasisinin temel özelliklerinden birini ortaya koymaktadır. Dönemin antlaşmaları günümüzdeki uluslararası hukuk anlayışından farklı olarak çoğu zaman kalıcı çözümler üretmekten ziyade mevcut güç dengesini belirli bir süre korumayı amaçlıyordu.

Dolayısıyla İstanbul Antlaşması’nı değerlendirirken onu “nihai barış” olarak görmek yerine, uzun sürecek Osmanlı-Habsburg rekabetinin önemli bir ara durağı olarak değerlendirmek daha isabetli olabilir.

Nitekim ilerleyen yıllarda Macaristan yeniden büyük mücadelelere sahne olacak, iki devlet arasındaki diplomatik ilişkiler farklı antlaşmalarla yeniden şekillenecekti.

Bazı araştırmacılara göre bu süreç, daha sonra imzalanacak Zitvatorok Antlaşması gibi belgelerin zeminini hazırlayan uzun diplomatik mücadelenin ilk önemli halkalarından birini oluşturmuştur.

Tarih Yazımındaki Farklı Değerlendirmeler

İstanbul Antlaşması üzerine yapılan modern araştırmalar incelendiğinde ortak bir görüşten söz etmek kolay değildir. Osmanlı tarihçiliği ile Avrupa tarih yazımı arasında bazı yorum farklılıkları dikkat çekmektedir.

Bir görüşe göre antlaşma, Osmanlı Devleti’nin siyasi üstünlüğünün uluslararası düzeyde kabul edildiğini gösteren en güçlü belgelerden biridir.

Başka bir görüş ise bu değerlendirmeyi daha ihtiyatlı karşılar. Bu yaklaşıma göre XVI. yüzyılda kullanılan diplomatik unvanlar ve protokol dili, günümüzün egemenlik anlayışıyla birebir örtüşmediğinden, antlaşmanın maddelerini kendi döneminin siyasi kültürü içinde değerlendirmek gerekir.

Alternatif bir bakış açısı ise İstanbul Antlaşması’nın esas öneminin hukuki ayrıntılarında değil, Avrupa diplomasisinin çok kutuplu bir yapıya dönüşmesinde yattığını ileri sürmektedir. Bu yoruma göre Osmanlı, Habsburglar, Fransa ve diğer Avrupa güçleri arasındaki ilişkiler, modern uluslararası siyasetin erken örneklerinden bazılarını oluşturmuştur.

Bu farklı değerlendirmeler, tarih biliminin tek bir kesin cevap üretmekten ziyade yeni belgeler ve farklı bakış açıları doğrultusunda gelişen dinamik bir alan olduğunu göstermektedir. İstanbul Antlaşması da bu yönüyle yalnızca XVI. yüzyılın değil, diplomasi tarihinin en çok tartışılan metinlerinden biri olmayı sürdürmektedir.

Osmanlı Antlaşmalar Tarihi İçindeki Yeri

1533 İstanbul Antlaşması, Osmanlı diplomasi tarihini kronolojik olarak takip eden bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, devletin yalnızca askeri gücüne değil, uluslararası ilişkileri yönlendirme kapasitesine de ışık tutar. Kuruluş döneminde komşu beylikler ve Balkan devletleriyle yapılan anlaşmalar daha sınırlı bir coğrafyayı ilgilendirirken, XVI. yüzyıla gelindiğinde Osmanlı Devleti Avrupa siyasetinin merkez aktörlerinden biri hâline gelmişti.

Bu değişim, antlaşmaların niteliğine de yansıdı. Artık imzalanan metinler yalnızca sınır belirlemiyor; hükümdarların statüsünü, nüfuz alanlarını, diplomatik teamülleri ve bölgesel güç dengesini de şekillendiriyordu. İstanbul Antlaşması bu yönüyle, Osmanlı dış politikasının klasik döneminde ulaştığı olgunluğun önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı Devleti aynı anda doğuda Safevî Devleti, batıda Habsburg Hanedanı ve denizlerde farklı Avrupa güçleriyle mücadele ediyordu. Böyle geniş bir coğrafyada sürekli savaş yürütmenin ekonomik ve idari maliyetleri bulunuyordu. Bu nedenle diplomasi, askerî başarıları kalıcı siyasi kazanımlara dönüştüren temel araçlardan biri hâline geldi.

Bazı tarihçilere göre Osmanlı’nın XVI. yüzyıldaki başarısının arkasında yalnızca güçlü ordular değil; etkili bürokrasi, gelişmiş haberleşme ağı, deneyimli devlet adamları ve sistemli diplomatik uygulamalar da bulunuyordu. İstanbul Antlaşması bu bütünün yalnızca bir halkası olsa da, dönemin devlet anlayışını anlamak açısından önemli ipuçları sunmaktadır.

Uzun Vadeli Etkileri

Her antlaşmanın etkisi yalnızca imzalandığı günle sınırlı değildir. Bazıları kısa sürede önemini kaybederken bazıları sonraki yüzyılların siyasi gelişmelerini etkileyen bir miras bırakır. İstanbul Antlaşması da ikinci grupta değerlendirilen metinlerden biri olarak görülmektedir.

Antlaşma sonrasında Osmanlı-Habsburg rekabeti tamamen sona ermemiş olsa da taraflar birbirlerinin askerî ve diplomatik kapasitesini daha gerçekçi biçimde değerlendirmeye başladı. Bu durum, ilerleyen yıllarda gerçekleştirilen müzakerelerin diline ve yöntemine de yansıdı.

Özellikle sınır bölgelerinde görev yapan yöneticiler için diplomatik temaslar daha düzenli hâle gelirken, elçilik faaliyetleri de giderek kurumsallaştı. Böylece savaş ile barış arasında yalnızca silahların değil, diplomatik temsilcilerin de belirleyici olduğu yeni bir dönem başladı.

Bazı araştırmacılar, XVI. yüzyılın ortalarından itibaren Avrupa’da gelişen sürekli diplomatik temsilcilik anlayışının Osmanlı ile kurulan ilişkiler üzerinde de etkili olduğunu ifade etmektedir. Buna karşılık bazı tarihçiler, Osmanlı diplomasi geleneğinin kendi iç dinamikleriyle geliştiğini ve Avrupa’daki uygulamalardan bağımsız özellikler taşıdığını savunmaktadır.

Bu farklı değerlendirmeler, tarihsel süreçlerin tek yönlü açıklamalarla ele alınmasının güç olduğunu göstermektedir.

Alternatif Yorumlar ve Tartışmalı Noktalar

İstanbul Antlaşması hakkında en fazla tartışılan konulardan biri, Avusturya’nın Osmanlı Devleti’ne yaptığı yıllık ödemenin niteliğidir.

Osmanlı kroniklerinin bir kısmında bu ödeme “vergi” niteliğinde değerlendirilirken, bazı Avrupa belgelerinde daha çok “hediye”, “katkı” ya da diplomatik ödeme olarak tanımlanmaktadır. Kullanılan terminoloji, dönemin siyasi bakış açısını da yansıttığı için modern tarihçiler bu konuda farklı yorumlar ortaya koymaktadır.

Benzer şekilde Ferdinand’ın diplomatik statüsü üzerine yapılan değerlendirmelerde de tam bir görüş birliği bulunmamaktadır. Bazı araştırmacılara göre Osmanlı kaynaklarında yer alan ifadeler, dönemin diplomatik üstünlük anlayışını yansıtmaktadır. Alternatif bir bakış açısı ise Avrupa diplomasi geleneğinin farklı terminolojiler kullandığını ve bu nedenle metinlerin karşılaştırmalı olarak okunması gerektiğini ileri sürmektedir.

Bu tartışmalar, İstanbul Antlaşması’nın yalnızca siyasi tarih açısından değil, diplomasi tarihi ve tarih metodolojisi açısından da önemli bir araştırma alanı oluşturduğunu göstermektedir.

Osmanlı Diplomasi Geleneğinin Dönüm Noktalarından Biri

1533 İstanbul Antlaşması’nı tek başına değerlendirmek yerine, onu Osmanlı antlaşmalar zincirinin bir halkası olarak görmek daha geniş bir perspektif sunar. Ardından gelen anlaşmalar, değişen güç dengelerine göre farklı hükümler içerse de İstanbul Antlaşması’nın oluşturduğu diplomatik zemin uzun süre etkisini hissettirmiştir.

Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyıldaki yükseliş döneminde uluslararası ilişkiler yalnızca askerî başarılarla değil; hukuki metinler, protokol kuralları ve siyasi müzakereler aracılığıyla da şekillenmiştir. İstanbul Antlaşması, bu yönüyle Osmanlı dış politikasının olgunlaşma sürecini gösteren önemli belgelerden biri olarak değerlendirilebilir.

Bugünden geriye bakıldığında antlaşmanın bazı maddeleri tarihçiler arasında farklı biçimlerde yorumlanmaya devam etmektedir. Ancak genel kabul gören nokta, bu metnin Osmanlı-Habsburg ilişkilerinde yeni bir diplomatik dönemi başlatmış olmasıdır.

Belki de İstanbul Antlaşması’nın en kalıcı mirası tam da burada yatmaktadır. Güç dengelerinin yalnızca savaş meydanlarında değil, müzakere masalarında da belirlendiğini gösteren bu belge, XVI. yüzyıl uluslararası siyasetinin en dikkat çekici örneklerinden biri olmaya devam etmektedir.