Yeniçeri Ocağı Neden Kaldırıldı? 1826 Vak'a-i Hayriye'nin Nedenleri ve Sonuçları

Osmanlı Devleti’nin uzun tarihi boyunca bazı kararlar yalnızca bir kurumun kaderini değil, devletin geleceğini de değiştirdi. 1826 yılında gerçekleşen Vak’a-i Hayriye de bu dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Yüzyıllar boyunca imparatorluğun askeri gücünün temel direklerinden biri olan Yeniçeri Ocağı, aynı yıl içerisinde tamamen ortadan kaldırıldı. İlk bakışta bu gelişme yalnızca bir askerî reform gibi görünse de, olayın arkasında ekonomik krizler, siyasal mücadeleler, değişen savaş teknolojileri, toplumsal dönüşüm ve devlet yönetimindeki yapısal sorunlar bulunuyordu.

Peki bir zamanlar Avrupa’nın en disiplinli ordularından biri kabul edilen Yeniçeri Ocağı nasıl oldu da devletin kaldırmak zorunda kaldığı bir kuruma dönüştü? Bu değişim yalnızca yeni silahların ortaya çıkmasıyla mı ilgiliydi, yoksa Osmanlı’nın yönetim anlayışında yaşanan daha büyük bir dönüşümün sonucu muydu?

Bu soruların yanıtı, Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme dönemini anlamak isteyen herkes için büyük önem taşır. Çünkü Vak’a-i Hayriye, yalnızca bir askerî teşkilatın sona ermesi değil; aynı zamanda klasik Osmanlı düzeninden modernleşme arayışına geçişin en belirgin eşiklerinden biri olarak değerlendirilir.

Osmanlı’nın Askerî Gücünün Temel Taşı Nasıl Oluştu?

Yeniçeri Ocağı’nın kökenleri XIV. yüzyıla kadar uzanır. Osmanlı Devleti’nin büyüme döneminde sürekli savaşan profesyonel bir orduya duyulan ihtiyaç, merkezi otoritenin doğrudan kontrol ettiği yeni bir askerî sınıfın ortaya çıkmasını sağladı.

Araştırmacıların büyük bölümü, I. Murad döneminde kurumsallaşan Yeniçeri Ocağı’nın, dönemin Avrupa ordularına göre önemli avantajlar sunduğunu belirtmektedir. Devşirme sistemi sayesinde küçük yaşlarda eğitilen askerler yalnızca savaşmayı değil, aynı zamanda devlet disiplinini de öğreniyordu.

Bu yapı birkaç önemli özelliğiyle dikkat çekiyordu:

Maaşlı ve sürekli görev yapan profesyonel askerlerden oluşuyordu.
Doğrudan padişaha bağlıydı.
Feodal beylerin kontrolünden bağımsızdı.
Düzenli eğitim sistemi bulunuyordu.
Ateşli silahları erken kullanan ordular arasında yer aldı.

Özellikle XV. ve XVI. yüzyıllarda Osmanlı’nın Balkanlar ve Orta Avrupa’daki başarılarında Yeniçerilerin önemli katkısı olduğu kabul edilir. İstanbul’un fethi sırasında kullanılan disiplinli piyade birlikleri bunun en bilinen örneklerinden biridir.

Ancak tarihte birçok kurum gibi başarı da zaman içinde kendi sorunlarını beraberinde getirdi.

Değişen Dünya, Değişmeyen Bir Kurum

XVII. yüzyıldan itibaren Avrupa’da askerî alanda büyük dönüşümler yaşanmaya başladı. Sürekli eğitim gören profesyonel ordular gelişirken topçu birlikleri güçlendi, lojistik sistemleri modernleşti ve savaş teknolojileri hızla değişti.

Osmanlı Devleti ise aynı hızda dönüşüm sağlayamadı.

Bazı tarihçilere göre sorun yalnızca Yeniçeri Ocağı’nın kendisi değildi. Daha geniş bir çerçevede devletin mali yapısındaki bozulmalar, eyalet sistemindeki değişimler ve uzun süren savaşların yarattığı ekonomik yük de askerî yapıyı doğrudan etkiliyordu.

Yeniçeriler zaman içerisinde yalnızca askerlik yapan bir sınıf olmaktan uzaklaşmaya başladı.

Birçok yeniçeri;

ticaretle uğraşıyor,
esnaflık yapıyor,
şehir ekonomisinde etkin rol üstleniyor,
askerî eğitimden giderek uzaklaşıyordu.

Böylece ocağın kuruluş amacı ile XVIII. yüzyıldaki fiilî yapısı arasında ciddi farklar oluştu.

Disiplinden Ayrıcalığa Uzanan Süreç

Osmanlı arşiv belgeleri ve dönemin gözlemcileri, Yeniçeri Ocağı’nın zaman içinde önemli disiplin sorunları yaşamaya başladığını göstermektedir.

Başlangıçta sıkı kurallarla yönetilen ocakta;

göreve devam etmeyen askerler,
usulsüz maaş kayıtları,
rüşvet iddiaları,
liyakat yerine ayrıcalıkların öne çıkması

gibi sorunların arttığı ifade edilmektedir.

Bazı araştırmacılar bu değişimin yalnızca askerlerin davranışlarından kaynaklanmadığını, devletin ekonomik sıkıntılarının da sistemi bozduğunu savunmaktadır.

Örneğin ulufe ödemelerinde yaşanan gecikmeler, mali krizler ve enflasyon askerî teşkilatı doğrudan etkiliyordu.

Böylece merkezi yönetim ile Yeniçeri Ocağı arasındaki güven ilişkisi giderek zayıflamaya başladı.

Islahat Girişimlerine Karşı Direnç

XVIII. yüzyıl boyunca Osmanlı yönetimi askerî reform ihtiyacını giderek daha fazla hissetti.

III. Selim döneminde kurulan Nizam-ı Cedid Ordusu bunun en önemli örneklerinden biridir.

Amaç oldukça açıktı:

Avrupa’daki modern ordulara benzer eğitim sistemine sahip yeni bir askerî yapı oluşturmak.

Fakat bu girişim beklenen sonucu vermedi.

Yeniçerilerin önemli bir bölümü, yeni ordunun kendi konumlarını zayıflatacağını düşünüyordu. Bunun yanında bazı devlet adamları, ulema çevreleri ve farklı çıkar grupları da reformlara mesafeli yaklaşıyordu.

1807 yılında yaşanan Kabakçı Mustafa İsyanı, bu gerilimin en çarpıcı örneklerinden biri oldu.

İsyan sonucunda III. Selim tahttan indirildi.

Bu olay yalnızca bir padişah değişikliği değildi.

Osmanlı yönetimi açısından reformların ne kadar zor uygulanabileceğini de gösteriyordu.

II. Mahmud’un Farklı Yaklaşımı

1808 yılında tahta çıkan II. Mahmud, seleflerinin yaşadığı tecrübeleri dikkatle değerlendirdi.

Onun hedefi yalnızca yeni bir ordu kurmak değildi.

Öncelikle merkezi otoriteyi güçlendirmek, taşradaki güç odaklarını sınırlandırmak ve devlet yönetimini yeniden düzenlemek istiyordu.

Bu nedenle yaklaşık yirmi yıl boyunca oldukça temkinli hareket etti.

Yeniçeri Ocağı doğrudan hedef alınmadı.

Bunun yerine;

merkezî bürokrasi yeniden düzenlendi,
ayanların etkisi azaltılmaya çalışıldı,
yeni idarî kurumlar oluşturuldu,
mali yapının güçlendirilmesine yönelik adımlar atıldı.

Bazı tarihçiler, II. Mahmud’un bu süreçte doğrudan çatışmaya girmek yerine uygun siyasi zemini hazırladığını ileri sürmektedir.

Bu değerlendirmeye göre Vak’a-i Hayriye, ani alınmış bir karar değil; uzun yıllar boyunca hazırlanan kapsamlı bir devlet stratejisinin son halkasıydı.

Avrupa’daki Askerî Değişim Osmanlı’yı Nasıl Etkiledi?

XVIII. yüzyılın sonu ile XIX. yüzyılın başında Avrupa orduları önemli ölçüde profesyonelleşmişti. Napolyon Savaşları, modern askerî organizasyonun önemini açık biçimde ortaya koymuştu.

Topçu birlikleri, mühendislik sınıfları, lojistik planlama ve standart eğitim sistemleri artık savaşların belirleyici unsurları hâline geliyordu.

Osmanlı ordusu ise bu değişime aynı hızla uyum sağlayamıyordu.

Bazı araştırmacılar, Osmanlı’nın Rusya ve Avusturya karşısında aldığı askerî yenilgilerin reform ihtiyacını daha görünür hâle getirdiğini ifade etmektedir. Bu yenilgiler yalnızca cephede yaşanan başarısızlıklar değildi; aynı zamanda mevcut askerî düzenin çağın ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını da gösteriyordu.

Devlet yönetimi açısından bakıldığında sorun, yalnızca yeni silahlar edinmek değildi. Eğitim anlayışından komuta sistemine, disiplin kurallarından lojistik organizasyona kadar geniş kapsamlı bir dönüşüm gerekiyordu. İşte bu noktada Yeniçeri Ocağı’nın mevcut yapısı, reformların önündeki en büyük engellerden biri olarak görülmeye başlandı.

1826’ye Giden Son Adımlar

II. Mahmud, yaklaşık yirmi yıl boyunca doğrudan bir çatışmadan kaçınırken devletin merkezî yapısını güçlendirmeye devam etti. Bu süreçte yalnızca askerî düzenlemeler değil, yönetim mekanizmasını ilgilendiren pek çok alanda değişiklik gerçekleştirildi. Böylece olası bir kriz anında padişahın kararlarını uygulayabilecek daha sağlam bir idari yapı oluşturulmaya çalışıldı.

1826 yılına gelindiğinde artık reform fikri yalnızca sarayın dar çevresinde konuşulan bir konu olmaktan çıkmıştı. Osmanlı yöneticileri, özellikle son savaşlardan çıkarılan dersler doğrultusunda yeni bir askerî yapılanmanın zorunlu olduğu kanaatine giderek daha fazla yaklaşıyordu.

Bu çerçevede “Eşkinci Ocağı” adı verilen yeni eğitim sisteminin uygulanması planlandı. Amaç, mevcut Yeniçeri teşkilatı içerisinden modern eğitim alacak birlikler oluşturmaktı. İlk bakışta bu girişim, ocağı tamamen ortadan kaldırmayı değil, onu dönüştürmeyi hedefliyordu.

Ancak gelişmeler beklendiği gibi ilerlemedi.

Bazı yeniçeri grupları bu düzenlemeyi kendi ayrıcalıklarının sona ereceği yönünde değerlendirdi. Reform girişimi kısa süre içinde tepkiyle karşılandı ve İstanbul’da yeni bir isyan başladı.

Vak’a-i Hayriye’nin Başlangıcı

Haziran 1826’da başlayan olaylar, Osmanlı tarihinin en kritik birkaç günü arasında gösterilir.

İsyancı yeniçeriler her zamanki yöntemlerini kullanarak kazanlarını meydana çıkardı. Osmanlı siyasi kültüründe “kazan kaldırmak”, yalnızca askerî hoşnutsuzluğu değil, doğrudan yönetime karşı isyanı simgeliyordu.

Fakat bu kez önceki dönemlerden farklı bir tablo ortaya çıktı.

II. Mahmud geri adım atmadı.

Padişah, ulemanın önemli bir bölümünün desteğini alarak isyanın meşruiyetini reddetti. Ardından Hz. Muhammed’e atfedilen ve devletin kutsal emanetleri arasında kabul edilen Sancak-ı Şerif çıkarıldı.

Bu adım yalnızca askerî değil, aynı zamanda sembolik ve siyasi bir anlam taşıyordu.

Sancak-ı Şerif’in çıkarılmasıyla birlikte devlet görevlileri, halkın önemli bir bölümü ve sadık askerî birlikler padişahın yanında toplandı.

Bazı tarihçiler, olayın seyrini değiştiren en önemli unsurun bu toplumsal ve siyasi destek olduğunu belirtmektedir. Önceki isyanlarda kararsız kalan devlet görevlilerinin aksine bu kez merkezi yönetim ortak hareket edebilmiştir.

Çatışmalar ve Ocağın Dağıtılması

İsyanın büyümesi üzerine devlet kuvvetleri harekete geçti.

Yeniçerilerin yoğun olarak bulunduğu Etmeydanı ve çevresi kuşatıldı. Topçu birlikleri devreye sokuldu ve kısa süre içerisinde çatışmalar başladı.

Tarihî kaynaklarda çatışmalarda hayatını kaybedenlerin sayısı konusunda farklı rakamlar yer almaktadır. Bu nedenle kesin bir sayı vermek güçtür. Ancak olayların oldukça kanlı geçtiği ve kısa sürede Yeniçeri direnişinin kırıldığı konusunda genel bir görüş bulunmaktadır.

Çatışmaların ardından yalnızca isyana katılan birlikler değil, Yeniçeri Ocağı’nın tamamı resmen kaldırıldı.

Ardından şu kararlar uygulamaya konuldu:

Yeniçeri Ocağı resmen lağvedildi.
Ocakla bağlantılı birçok kışla kapatıldı.
Bektaşi tekkelerinin önemli bir bölümü faaliyet dışı bırakıldı veya farklı tarikatlara devredildi.
Ocak kayıtları büyük ölçüde tasfiye edildi.
Malların önemli kısmı devlet denetimine geçti.

Bazı araştırmacılar, bu uygulamaların yalnızca askerî değil, aynı zamanda siyasî bir yeniden yapılanma olduğunu ifade etmektedir.

Bektaşilik ve Yeniçeriler Arasındaki Bağ

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla birlikte en çok tartışılan konulardan biri Bektaşi tarikatının yaşadığı süreçtir.

Yüzyıllar boyunca Yeniçeriler ile Bektaşilik arasında güçlü kültürel bağlar kurulmuştu. Ocak içerisinde Bektaşi geleneğinin etkili olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte bu ilişkinin kapsamı ve niteliği konusunda tarihçiler arasında farklı değerlendirmeler bulunmaktadır.

Vak’a-i Hayriye sonrasında devlet, isyanın toplumsal dayanaklarını zayıflatmak amacıyla Bektaşi kurumlarına yönelik de çeşitli uygulamalar gerçekleştirdi.

Bazı tekkeler kapatıldı.

Bazıları farklı tarikatlara devredildi.

Bazı Bektaşi şeyhleri sürgüne gönderildi.

Alternatif bir bakış açısına göre bu süreç yalnızca güvenlik politikası değil, aynı zamanda devletin dinî kurumları daha sıkı denetim altına alma çabasının da bir parçasıydı.

Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye’nin Kuruluşu

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla oluşan askerî boşluğun uzun süre devam etmesi mümkün değildi.

Bu nedenle kısa süre içerisinde Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye adı verilen yeni ordu kuruldu.

Bu teşkilatın temel özellikleri şunlardı:

Avrupa tarzı eğitim sistemi,
düzenli talim,
standart üniforma,
merkezî komuta,
modern topçu eğitimi,
disiplin esaslı askerî yapı.

Yeni ordunun kurulması yalnızca isim değişikliği anlamına gelmiyordu.

Osmanlı Devleti artık klasik askerî teşkilattan modern ulusal ordulara benzeyen bir yapıya doğru yönelmeye başlamıştı.

Her ne kadar bu dönüşüm kısa sürede tamamlanmasa da XIX. yüzyıl boyunca gerçekleştirilecek askerî reformların temeli bu dönemde atıldı.

Vak’a-i Hayriye Gerçekten “Hayırlı” mıydı?

Olayın adı tarih literatüründe “Vak’a-i Hayriye”, yani “Hayırlı Olay” olarak yerleşmiştir.

Ancak bu isimlendirme bile tarih yazımında tartışma konusu olmuştur.

Bazı araştırmacılar, Yeniçeri Ocağı’nın artık reform yapılamayacak kadar işlevini kaybettiğini ve kaldırılmasının kaçınılmaz olduğunu savunmaktadır.

Bu görüşe göre;

modernleşme süreci hız kazanmıştır,
merkezî otorite güçlenmiştir,
askerî disiplin yeniden kurulmuştur,
sonraki reformların önü açılmıştır.

Buna karşılık farklı tarihçiler, yaşanan tasfiyenin oldukça sert yöntemlerle gerçekleştirildiğini ve köklü bir askerî geleneğin kısa sürede ortadan kaldırıldığını vurgulamaktadır.

Onlara göre daha kademeli bir dönüşüm teorik olarak mümkün olabilirdi. Bunun uygulanabilir olup olmadığı ise tarihçilerin üzerinde uzlaşamadığı konular arasında yer almaktadır.

Dolayısıyla Vak’a-i Hayriye’nin değerlendirilmesi, bakış açısına göre değişebilen tarihsel meselelerden biridir.

Alternatif Tarih Perspektifleri

Tarih çalışmalarında zaman zaman şu soru gündeme gelir:

“Eğer Yeniçeri Ocağı başarılı biçimde reforme edilebilseydi Osmanlı’nın askerî tarihi farklı gelişebilir miydi?”

Bu sorunun kesin bir cevabı bulunmamaktadır.

Bazı teorilere göre, köklü bir kurum tamamen kaldırılmadan yeniden yapılandırılabilirdi. Avrupa’da benzer dönüşümler yaşayan bazı ordular buna örnek gösterilmektedir.

Diğer araştırmacılar ise Osmanlı’daki siyasal dengelerin böyle bir dönüşüme izin vermediğini ileri sürmektedir. Onlara göre ocak içerisindeki direnç, çıkar ilişkileri ve merkezî otoriteyle yaşanan uzun süreli gerilim, reform ihtimalini büyük ölçüde ortadan kaldırmıştı.

Bu nedenle Vak’a-i Hayriye’nin bir tercih değil, dönemin şartları içinde ortaya çıkan son seçenek olduğu görüşü de tarih yazımında önemli bir yer tutmaktadır.

Osmanlı Modernleşmesinin Dönüm Noktalarından Biri

1826 yılı yalnızca Yeniçeri Ocağı’nın sonu değildir.

Aynı zamanda Tanzimat Fermanı’na uzanan reform sürecinin önemli kilometre taşlarından biridir.

II. Mahmud’un kıyafet düzenlemeleri, yeni devlet kurumlarının oluşturulması, nüfus sayımları, posta teşkilatının geliştirilmesi ve merkezî bürokrasinin yeniden yapılandırılması gibi uygulamalar, Vak’a-i Hayriye sonrasında daha güçlü biçimde hayata geçirilebilmiştir.

Bazı tarihçiler, bu nedenle 1826’yı Osmanlı’nın “modern devlet” anlayışına geçiş sürecinin başlangıç noktalarından biri olarak değerlendirmektedir.

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması, yalnızca askerî bir kurumun sona erişi değil; devletin yönetim anlayışının, güç dengelerinin ve reform stratejisinin yeniden şekillendiği tarihî bir kırılma olarak önemini günümüzde de korumaktadır.

Tarihsel Miras ve Günümüze Yansıyan Tartışmalar

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının üzerinden yaklaşık iki asır geçmiş olmasına rağmen, Vak’a-i Hayriye tarihçiler tarafından hâlâ farklı yönleriyle incelenmektedir. Bunun temel nedeni, olayın yalnızca bir askerî reform olarak değerlendirilemeyecek kadar çok boyutlu olmasıdır.

Bir yönüyle bakıldığında 1826, Osmanlı Devleti’nin değişen dünya düzenine uyum sağlama çabasının en belirgin örneklerinden biridir. Diğer yönüyle ise yüzyıllar boyunca devlet yapısının ayrılmaz bir parçası hâline gelmiş bir kurumun ani biçimde ortadan kaldırılmasıdır.

Bugün yapılan akademik çalışmalar, bu iki yaklaşımı birlikte değerlendirmeye çalışmaktadır. Çünkü Yeniçeri Ocağı ne yalnızca “bozulmuş bir askerî teşkilat” ne de tamamen “eski ihtişamını koruyan seçkin bir ordu” olarak tanımlanabilir. Yaklaşık dört buçuk asırlık tarih boyunca farklı dönemlerde farklı işlevler üstlenmiş, zaman içinde değişmiş ve devletin geçirdiği dönüşümlerden doğrudan etkilenmiştir.

Bu nedenle Vak’a-i Hayriye’yi anlamak için yalnızca 1826 yılına değil, önceki iki yüzyılda yaşanan askerî, ekonomik ve idarî gelişmelere birlikte bakmak gerekir.

Tarihin En Çok Tartışılan Sorularından Biri

Osmanlı tarihine ilgi duyanların sıkça sorduğu sorulardan biri şudur:

“Yeniçeri Ocağı kaldırılmasaydı Osmanlı Devleti dağılmaktan kurtulabilir miydi?”

Bu soruya kesin bir cevap vermek mümkün değildir.

Bazı araştırmacılar, askerî reformların daha erken başlaması hâlinde Osmanlı’nın Avrupa ordularıyla rekabet gücünü daha uzun süre koruyabileceğini ileri sürmektedir.

Buna karşılık başka tarihçiler, XIX. yüzyılda Osmanlı’nın karşı karşıya bulunduğu sorunların yalnızca askerî alandan ibaret olmadığını vurgular. Milliyetçilik hareketleri, uluslararası ticaret dengelerindeki değişim, sanayi devriminin ekonomik etkileri, büyük devletlerin diplomatik baskıları ve mali krizler gibi pek çok unsur aynı dönemde etkisini göstermekteydi.

Dolayısıyla yalnızca Yeniçeri Ocağı’nın varlığı ya da yokluğu üzerinden Osmanlı’nın geleceğini açıklamak eksik bir değerlendirme olacaktır.

Alternatif Bir Bakış Açısı

Alternatif tarih yorumlarında zaman zaman farklı senaryolar da gündeme gelir.

Bazı teorilere göre II. Mahmud, Yeniçeri Ocağı’nı tamamen kaldırmak yerine daha sınırlı bir reform programı uygulayabilirdi.

Buna karşılık başka araştırmacılar, önceki reform girişimlerinin başarısızlığına dikkat çekerek bunun pratikte mümkün olmadığını savunmaktadır. III. Selim döneminde yaşanan gelişmeler, reform karşıtı direncin ne kadar güçlü olabileceğini göstermişti.

Bu nedenle Vak’a-i Hayriye’nin kaçınılmaz olup olmadığı sorusu, tarih yazımında kesin bir cevap yerine farklı yorumların birlikte değerlendirildiği konular arasında yer almaktadır.

Osmanlı Modernleşmesinde Bir Eşik

1826 sonrasında Osmanlı Devleti’nin reform süreci hız kazandı.

Takip eden yıllarda;

merkezî bürokrasi genişledi,
yeni eğitim kurumları açıldı,
askerî okullar geliştirildi,
Avrupa ile diplomatik ilişkiler farklı bir boyuta taşındı,
hukuk ve idare alanında yeni düzenlemeler gündeme geldi.

Bütün bu gelişmeler doğrudan Vak’a-i Hayriye’nin sonucu olmasa da, birçok tarihçi bu olayın reformların önündeki önemli engellerden birini ortadan kaldırdığı görüşünü paylaşmaktadır.

Nitekim 1839 Tanzimat Fermanı ve onu izleyen reform hareketleri, merkezî devlet anlayışını daha da güçlendiren yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur.

Değerlendirme

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması, Osmanlı tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bir zamanlar devletin fetih siyasetinin temel gücü olan bu kurum, yüzyıllar içinde değişen askerî ve idarî şartlara uyum sağlamakta zorlanmış, reform girişimleri ise çoğu zaman ciddi dirençle karşılaşmıştır.

II. Mahmud döneminde gerçekleştirilen Vak’a-i Hayriye, yalnızca bir askerî teşkilatın tasfiyesi değil; devletin merkezî otoritesini yeniden inşa etme, modernleşme sürecini hızlandırma ve yeni bir yönetim anlayışı oluşturma girişimi olarak da okunabilir.

Bununla birlikte olayın tüm yönleri konusunda tarihçiler arasında tam bir görüş birliği bulunmamaktadır. Bazı araştırmacılar bu müdahaleyi zorunlu bir reform olarak değerlendirirken, bazıları kullanılan yöntemlerin uzun yıllar tartışılmaya devam ettiğini belirtmektedir. Bu farklı yaklaşımlar, tarihin tek bir bakış açısından değil, farklı kaynaklar ve yorumlar ışığında değerlendirilmesi gerektiğini de göstermektedir.

Bugün Vak’a-i Hayriye, Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme dönemini anlamak isteyenler için yalnızca bir askerî olay değil; devlet yönetimi, modernleşme, siyaset ve toplum arasındaki ilişkinin nasıl değiştiğini gösteren önemli tarihsel örneklerden biri olmaya devam etmektedir.